Nawigacja

Leonard Gruchacz


Leonard Gruchacz
1920 rok
Leonard Gruchacz urodził się w Andrzejewie w roku 1898 jako najmłodszy syn Stanisława Gruchacza i Julii z Czyżewskich. Uczęszczał do szkoły w Andrzejewie, gdzie w jednej klasie uczył się z Anastazją Wyszyńską. Znał się dobrze z młodszym bratem Anastazji - Stefanem. Rodzina Wyszyńskich od 1913 roku mieszkała w domu należącym do wuja Leonarda Gruchacza - Józefa Czyżewskiego.

Wiosną 1914 r. ojciec Leonarda, członek rady gminnej, został ciężko pobity przez komendanta carskiej policji, w wyniku czego zmarł. Przed śmiercią, zakazał szesnastoletniemu synowi wstępowania do armii rosyjskiej. Po pogrzebie ojca, Leonard uciekł z Andrzejewa do Szczuczyna gdzie z pomocą szwagra, lekarza Antoniego Iwaszkiewicza i starszej siostry Aleksandry, przekroczył granicę pruską. Z Bremy odpłynął do USA, gdzie przebywał u starszego brata Mariana w Nowym Jorku.

Wstąpił do sokolstwa w USA, a następnie do szkoły podchorążych piechoty w Kanadzie, gdzie szkolili się polscy ochotnicy. W 1917r., w wieku 19 lat, osiągnął stopień podporucznika. Na początku lutego 1918r. wraz z armią gen. Hallera przybył do Francji. Była na froncie w Alzacji - Lotaryngii. Jako dowódca kompanii w 1. pułku 2. dywizji wojska polskiego, został skierowany transportem kolejowym przez Kraków do Zamościa. Systemem alarmowym "niebieskie wojsko" spieszyło na odsiecz do Lwowa, gdzie walczyło z Ukraińcami i regularną armią bolszewicką. Porucznik Leonard Gruchacz, został tam ciężko ranny i przeszedł skomplikowaną operacje w krakowskim szpitalu. Jako rekonwalescent, w 1919 roku, uzyskał przepustkę do Andrzejewa, gdzie zastał spalone domy i wycięte przez odchodzących Rosjan sady. Spaliło się całe tajne, niepodległościowe archiwum jego ojca Stanisława. Matka Julia i siostra Stanisława ocalały u ciotki Średnickiej w Zarębach.

Przebywając w obozie zbiorczym pod Grudziądzem, gdzie ochotnicy z USA czekali wiosną 1920 r. na powrót do Ameryki, wobec inwazji bolszewickiej na powstającą Polskę, zwerbował ponad 300 ochotników do ponownego wstąpienia do polskiego wojska. Jako oficerowie ochotnicy stworzyli w Poznaniu brygadę zwaną "syberyjską". Obsadzali linię frontu pod Zakroczymiem, Modlinem i nad Wkrą, skąd 15 sierpnia 1920 r. ruszyła zwycięska ofensywa 5 Armii Gen. Sikorskiego. Przez Augustów i Sejny przebili się do Grodna, wypierając ustępujących Litwinów. W Grodnie nastąpiło uroczyste pożegnanie amerykańskich ochotników. Jako zwarty oddział, kompania Leonarda Gruchacza odpłynęła do Nowego Jorku statkiem "Prezydent Grant". Rozformowanie oddziału nastąpiło w Camp Dix.

31 sierpnia 1921 roku w Detroit Leonard Gruchacz ożenił się ze Stanisławą Kasprowicz. Mieli troje dzieci - Wandę, Geralda i Edwina. Odwiedzał Andrzejewo w latach 1962 - 1977r. W 100 rocznicę Powstania Styczniowego był świadkiem nadania nazwy warszawskiej ulicy "Gruchacza", dla upamiętnienia działalności patriotycznej jego dziadka Piotra i ojca Stanisława. Leonard Gruchacz zmarł w 1990 r. w Orange w Kalifornii.
Opracowano na podstawie:
Gruchacz L. Pamiętniki
Załęczny J. Wierni patriotycznym ideałom. Losy rodziny Gruchaczów w swietle zapisków Leonarda Gruchacza. Niepidległość i Pamięć. Nr 1/2011.
Iwaszkiewicz J. Leonard Gruchacz. Nasza Gmina Andrzejewo. Gazetka Towarzystwa Rozwoju Ziemi Andrzejewskiej. Nr 1/2011.